Adıyamanımız | İklim | Genel Sürkülasyon ve Hava Kütleleri

1. Genel Sirkülasyon ve Hava Kütleleri
2. Atmosfer Basıncı ve Rüzgar

3. Sıcaklık

4. Yağış Tipleri

5. İklim Tipleri

 


370 ve 45’ kuzey enleminde yer alan Adıyaman, 30-40 derece enlemleri arasında egemen olan “Batı rüzgarları” sisteminin etkisi altındadır. Mevsimlik değişmelere bağlı olarak sıcaklık, nem ve yağış, basınç ve rüzgar gibi iklim elemanlarının özelliklerini ortaya koyar. Bu özelliklerinin belirlenmesinde Batı rüzgarları kuşağında gelişen “Planetar Polar Cephe” nin ve bu cephe boyunca batıdan doğuya doğru hareket halinde bulunan siklon ve antisiklon gruplarının önemli etkileri vardır (ALPAYDIN,İ.K.1989). Bu konuda ileri sürülen yeni görüşlere göre, Batı rüzgârlarını meydana getiren subtropikal hava kütleleri ile kutupsal (polar) hava kütleleri arasında enerji değişiminin en kuvvetli olarak meydana geldiği orta kuşakta “Planetar polar cephe”, yeryüzünde rüzgar sistemlerini ve dolayısıyla iklim olaylarını kontrol eder.Planetar polar cephenin Türkiye üzerindeki yeri ve mevsimlik etkileri batı rüzgarları kuşağının yıllık hareketine bağlı olarak değişir. Gerçekten Türkiye kışın planetar polar cephenin ve bu cephe boyunca gezici antisiklon gruplarının etkisinde kaldığı halde, yazın bu cephenin kuzeye 400-700 enlemleri arasına çekilmesiyle tropikal hava kütlelerinin sürekli etkisinde kalır.Bu açıklamalardan anlaşılacağı gibi Adıyaman ve çevresi, bütün bir yıl boyunca belli bir hava kütlesinin etkisi altında kalmamaktadır.
 

Kış Durumu: Adıyaman ve çevresi kış mevsiminde kuzeyden gelen soğuk hava (cPk) ile güneyden sokulan sıcak hava (cTw) nın etkisinde kalır. Bu iki hava kütlesinin karşılaşmasıyla oluşan cephe ve Doğu Avrupa üzerinde etkili olan (cPk ve mPk) hava kütleleri ile Atlas Okyanusu üzerinde oluşan ve Kuzey Afrika üzerinde yerleşen Tropikal hava kütlesi (cTk,cTw,mTw) Akdeniz üzerinde karşılaşır ve “Akdeniz Tali Cephesi” nin meydana gelmesine sebep olur. Bu cepheye bağlı olarak siklon ve antisiklon gruplarının batıdan Adıyaman ve çevresine sokulmasıyla atmosferik aktivite artar. Akdeniz tali cephesinin ve çevredeki basınç şartlarının bu durumu sebebiyle Adıyaman ve çevresinde genellikle yağışlı, ılık bazen açık-soğuk hava tipleri (devreleri) egemen olur. Bazen Doğu Anadolu’dan sokulan soğuk ve kuru hava (cPk) bölgeyi etkilediğinden sıcaklık birdenbire düşer ve orta şiddette don olayları meydana gelir.Adıyaman’ın hemen kuzeyinde adeta bir duvar gibi yükselen Güneydoğu Torosları, güneyden bölgeyi etkileyen hava kütlelerinin kuzeye sokulmasına mani olur. Güneydoğu Torosları aynı zamanda güneyden gelen cephenin kuzeye doğru ilerlemesini engelliyerek oklüzyon (kavuşmuş) cephelerin oluşmasını sağlar. Adıyaman şehrinin hemen kuzeyinde uzanan Karadağ’ın güneye bakan yamaçları daha fazla yağış alır.Adıyaman, yazın dike yakın (21 Haziran’ da 720 14’) güneş radyasyonu aldığından buradan güneş enerjisini tutma ve alıkoyma ayrıca daha fazla olacağından şiddetli kışların hüküm sürmesine imkan vermez. Dolayısıyla Adıyaman, birkaç enlem daha güneyde olan sahalar kadar ısınır. Burada kar örtüsü erken kalkar, kuraklık şartları erken başlar.İlkbahar mevsiminde Akdeniz tali cephesi Mayıs ayında daha belirgindir. Zira bu aydan itibaren Doğu Avrupa ve Sibirya’nın ısınmaya başlaması ve Atlas Okyanusu yüksek basıncının kuzeye çekilmesiyle cephe hızla gerilmeye başlar. Diğer taraftan Güney Asya minimumun Basra Körfezi çevresinde derinleşip genişlemesiyle kısa sürede yaz basınç şartları egemen olur. Basınç merkezlerinin karşılıklı durumunun değişmeye ve cephenin yavaş yavaş kuzeye çekilmeye başladığı Nisan ve özellikle Mayıs ayında genellikle açlık ve sakin hava dönemleriyle aralanan orajlı hava, dalgalı şartlar, zaman zaman kendini gösterir.
 

Yaz Durumu: Adıyaman ve çevresi yaz döneminde özellikle Mayıs ayından itibaren güneyden gelen Tropikal kökenli kuru ve sıcak (cTw) havanın etkisi altına girer. Akdeniz tali cephesi bu dönemde ortadan kalkmıştır. Bu nedenle, Adıyaman ve çevresi açık, kurak ve sıcak geçmekte, buraya yağış nadiren düşmektedir. Bazen Basra Körfezi alçak basınç sahasının genişleyerek bölgeyi etkisi altına almasıyla sıcak ve kuru olan, halk arasında samyeli denen rüzgarlar etkili olur. Bu dönemde aşırı buharlaşmadan dolayı bitkiler birkaç gün içinde sararır. Yazın bölgede etkili olan karasal tropikal hava (cTw), nem yönünden de düşük olduğu için buharlaşmanın aşırı şekilde artmasına neden olur.Sonbahar mevsiminde bilhassa Ekim’ de soğumaya başlayan Orta ve Doğu Avrupa üzerinde Kasım ayından itibaren yüksek basınç şartları yer almaya başlar. Hızla güçlenen söz konusu yüksek basınç alanının Balkanlar üzerinden Anadolu’ya sokulduğu görülür. Diğer yandan, Atlas Okyanusu yüksek basınç merkezi güneye doğru yer değiştirerek Akdeniz üzerinden bölgeye ulaşmaya başlar. Böylece Adıyaman ve çevresinde nöbetleşerek egemen olan basınç şartlarına uygun biçimde genellikle açık, sıcak ve sakin hava dönemleri ile aralanan kuzey sektörlü serin-soğuk rüzgarların estiği görülür. Başka bir deyişle, bu geçiş döneminde yaz mevsiminde kuzey rüzgarları esmeye başlar. Bu durum, hızla değişerek Aralık ayında Batı rüzgarının etkinliği ile kış rejimi egemen olur.Adıyaman ve çevresinde yıl içinde etkinliğini sürdüren hava kütlelerin ve buna bağlı cephe sistemlerin yerel değişikliğe uğratan fiziki coğrafya faktörlerini de göz önünde tutmak gerekir.Buna göre, Adıyaman’ın denize yakınlık ve uzaklık, yükselti ve reliyef gibi özellikleri, termik ve dinamik değişmelere sebep olmaktadır.
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2. Atmosfer Basıncı ve Rüzgar »